Pakistan: Zal Musharaff actie ondernemen tegen interne militanten?
| | RISQ Reviews | 10 November 2003 |
|
|
|
Auteur: Brian Maher (PINR)
Vertaald door Vincent Tijms
Na de terroristische aanslagen op de Verenigde Staten in 2001, werden de kritische schijnwerpers van de internationale gemeenschap gericht op het land Pakistan, dat al snel als van groot belang werd gezien in de campagne tegen het Islamitisch extremisme.
Bij de Amerikaanse militaire onderneming in Afghanistan was samenwerking met Pakistan beslist nodig op veel niveaus en bredere Amerikaanse doelen zijn nauw betrokken bij de lotgevallen van Pakistan. Pakistan is, in verschillende opzichten, het belangrijkste land in de regio.
De Verenigde Staten besloten aanvankelijk om president Pervez Musharraf te accepteren, ondanks hun wantrouwen jegens de ondemocratische aard van diens militaire coup. In de stormachtige wereld van de internationale zaken is politiek werkelijk de kunst van het compromis. Musharraf was misschien niet de sterkste pilaar om op te steunen, maar de regering Bush kon geen levensvatbaar alternatief verzinnen.
Musharraf, onder hevige Amerikaanse druk en verleid door de belofte van grote hoeveelheden economische steun, gokte op de VS, waarbij hij zijn vijf jaar oude steun voor de Talibaan letterlijk overnacht introk. Musharraf hoopte ook zijn nieuwe invloed met Washington om te zetten in een sterkere onderhandelingspositie tegenover India, met betrekking tot de onophoudelijke ruzie om Kasjmir en andere twistpunten. Er is al heel lang geen weg terug meer voor hem. Succes voor een Pakistaanse heerser hangt echter af van drie zaken: het leger, Amerika en Allah. Zijn militaire positie en hechte verhouding met Washington zorgen voor de eerste twee. Het derde deel is waar de grootste uitdaging ligt.
Pakistan is een in conflicten verwikkeld land, waar verschillende visies van de Islamitische wereld met elkaar botsen, tekenend voor de ideologische breuk die binnen de Islam bestaat. De taak die Musharraf te doen staat doet denken aan die van Sisyphos - hij moet de relatie met Washington zo goed mogelijk houden door mee te werken aan de “oorlog tegen terrorisme”, terwijl hij ondertussen moet voorkomen het grote en machtige Islamitische deel van de Pakistaanse bevolking teveel tegen zich in het harnas te jagen. Dit gedeelte verwerpt de relatie tussen Musharraf en de Verenigde Staten. Hij moet ook grote delen van de Pakistaanse gouvernementele en militaire structuren confronteren, die sympathie blijven houden voor extremistische Islamitische groepen en wier loyaliteit aan Musharraf zeer betwijfeld wordt.
Pakistans staat van dienst in de “oorlog tegen terrorisme” is een gemengde. Simpel gezegd speelt terrorisme al lange tijd een vitale rol bij het Pakistaanse beleid rond Kasjmir, dat binnen en buiten de overheid brede steun krijgt. Dit beleid is grotendeels contraproductief geweest, en heeft meer kwaad dan goed gedaan, gevoed door paranoia rond Kasjmir en overdreven bezorgdheid om “strategische diepte”, wat stamt uit de jaren tachtig, toen president Zia een extreme vorm van Islam gebruikte als een politiek wapen, om de geopolitieke belangen van Pakistan mee te dienen.
Zia hoopte dat hij, door deze Islam te exporteren om Afghanistan te onderwerpen en bondgenootschappen met landen als Saoedi-Arabië te beginnen, een Islamitische coalitie kon scheppen die het nucleair wapentuig van Pakistan kon combineren met de rijkdom van olie uit de Perzische Golf. Op deze manier wilde hij India geopolitiek isoleren en de invloed van Pakistan op Centraal-Azië vergroten. Hier ligt de oorsprong van Pakistans betrokkenheid bij terrorisme, waarvan de gevolgen nu nog merkbaar zijn.
Militante organisaties blijven opereren in Pakistan, ondanks de belofte van Musharraf om ze uit de weg te ruimen. Hij heeft veel van deze groeperingen verboden, maar ze hebben eenvoudigweg hun naam veranderd en zijn weer overgegaan tot de orde van de dag. Hij heeft bevolen dat hun rekeningen bevroren moesten worden, maar ze hadden genoeg tijd om al hun geld op te nemen. Veel madrassas blijven Islamitisch fundamentalisme verspreiden en de wetten die actie tegen hen toestaan worden genegeerd. Connecties tussen militante groepen en de Pakistaanse geheime dienst, de ISI, blijven bestaan. Het lidmaatschap daarvan blijft bestaan uit een wespennest van radicale Islamieten, dat alleen op structurele wijze verwijderd kan worden. Daarnaast heeft Musharraf verschillende kansen om serieus achter de militanten aan te gaan laten schieten, wat tot een groeiende kloof tussen Islamabad en Washington leidt.
Veel hiervan is begrijpelijk, gezien de politieke realiteit in de regio en de zwakke binnenlandse positie van Musharraf. Wat een aantal belangrijke facetten betreft, echter, heeft Musharraf beslist genoeg gedaan om te kwalificeren als bondgenoot van de regering Bush, zij het een imperfecte. Pakistan heeft 500 verdachte leden van al-Qaeda gearresteerd en ze overgedragen aan de Verenigde Staten. Het heeft sleutelfiguren van de terreurorganisatie gevangen genomen, zoals Khalid Sheikh Mohammed, Abu Zibaida en Ramzi Binalshibh. Deze acties stellen mogelijkerwijs een flinke klap in het gezicht van al-Qaeda voor, door belangrijk leiderschap weg te nemen en zijn operationele capaciteiten te verstoren. Musharraf heeft ook de belangrijke leiders van de ISI en het leger ontslagen, die grote sympathie voor Islamistische groepen hadden.
Pakistaanse troepen hebben recent een goed gepubliceerde operatie uitgevoerd tegen al-Qaeda en restanten van de Talibaan, in het grensgebied bij Afghanistan, waar militanten zich hergroepeerden na de Amerikaanse militaire ondernemingen in Afghanistan. Dit gebied is de uitvalsbasis geweest voor verschillende grensoverschrijdende aanvallen, die een directe dreiging vormen voor de Amerikaanse aanwezigheid in de regio. Dit was de grootste actie van zijn soort, die Pakistan in de grensgebieden heeft ondernomen. De timing van de operatie is echter merkwaardig, en illustratief voor de ambivalente rol van Pakistan in de strijd tegen het terrorisme.
Hij vond plaats in oktober, vlak voor de geplande aankomst van Richard Armitage, de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken. Het is niet zonder betekenis dat grote Pakistaanse acties tegen militante krachten vaak plaatsvinden op nogal gelegen momenten - ze zijn berekende zetten die ervoor moeten zorgen dat Pakistan een zo sterk mogelijke onderhandelingspositie met de VS heeft. De geïsoleerde actie weerspiegelt geenszins een coherente of begrijpelijke strategie van de kant van Islamabad en restanten van al-Qaeda en de Talibaan blijven zich versterken in westelijk Pakistan.
Musharraf heeft wel de middelen om elementen van al-Qaeda en de Talibaan het vuur aan de schenen te leggen in Pakistan. Het leger heeft een tamelijk succesvolle staat van dienst opgebouwd bij het patrouilleren door oostelijk Pakistan en Baloechistan in het begin van de jaren zeventig, evenals in Karachi gedurende de jaren negentig. De vraag is of de wil er wel is. Als de strategische keuze gemaakt zou worden om het leger naar de stamgebieden te sturen om al-Qaeda en de bijbehorende terroristische infrastructuur aan te pakken, zou dat heel goed kunnen werken en het is best mogelijk dat Musharraf niet de vreselijke politieke consequenties zou hoeven aanvaarden, die velen zouden voorspellen.
Experts deden ernstige voorspellingen over wijdverspreid geweld en politieke tumult, toen Musharraf voor de kant van de VS koos na 11 september 2001. Die voorspellingen kwamen voor het grootste gedeelte niet uit, hoewel er wel duidelijke, onvermijdelijke repercussies kwamen, zoals de historische verkiezing van Islamisten in de Noordwestelijke Grensprovincie en Baloechistan. Pakistan heeft een grote bevolking van gematigde, pro-westerse burgers die, ondanks hun ongenoegen ten aanzien van het Amerikaanse buitenlands beleid, religieus fundamentalisme afwijzen. Daarnaast begrijpen velen de voordelen voor Pakistan die ontstaan door de relatie met Washington en willen ze die niet in gevaar brengen.
Interne conflicten bij de Islamisten kunnen door Musharraf gebruikt worden. De gevolgen van de recente Sjiietische moord op een belangrijke Soenniet dreigen de cohesie van de Islamistische alliantie Mutahidda Majlis-e-Amal (MMA) verder af te breken. MMA is de belangrijkste tegenstander van het regime. Toenemend sektarisch geweld, onderling vechten en machtsstrijd bedreigen de toekomst van de alliantie, wat goed nieuws is voor Musharraf. Gebrek aan cohesie bij de MMA levert Musharraf een gouden kans om meer politieke actie te ondernemen en zijn macht te verstevigen.
Maar zo een zet blijft natuurlijk risico’s met zich mee brengen, en als hij stevige actie onderneemt tegen de militante infrastructuur, loopt hij toch nog het gevaar Pakistan in een gewelddadige chaos te werpen. Hij kan nog steeds niet rekenen op de loyaliteit van het leger en de ISI, ondanks zijn pogingen om verdachte elementen te elimineren. Als Musharraf het leger de stamgebieden instuurt, loopt hij risico op overlopers en wijdverspreide opstand, wat de overleving van het regime zou bedreigen. Misschien wil hij een dergelijke campagne wel starten, maar kan hij het niet. Zijn talrijke niet-islamitische politieke tegenstanders kunnen ook tijdelijk hun ideologische tegenstellingen overboord gooien en hun krachten bundelen om Musharraf omver te werpen.
De mogelijkheid voor Musharraf om het ondernemen van vastberaden actie tegen de terroristische infrastructuur uit te stellen verdwijnt recht evenredig met de mogelijkheid voor Washington om de groeiende aanwezigheid van de Talibaan en al-Qaeda in Pakistan te tolereren. Als deze krachten groter blijven worden en kritieke Amerikaanse belangen in de regio aanvallen, zal het geduld van Washington opraken, wat zal leiden tot een revaluatie van de Amerikaanse strategie. De speling die Musharraf tot nu toe heeft gekregen kan mogelijk razendsnel verdwijnen. En dat is zeer slecht nieuws voor generaal Musharraf. Als hij weigert te doen wat Washington wil, of als hij Amerikaanse inspanningen blokkeert, wordt hij een vijand van de regering Bush. Als hij niet kan doen wat Washington wil, wordt hij irrelevant, wat even fataal kan zijn. De tijden van ambivalentie zijn mogelijk voorbij.
Bovenstaande tekst verscheen op 6 november 2003 in het Engels op www.pinr.com onder de titel 'Will Musharraf Take Decisive Action Against Internal Militants?'.
The Power and Interest News Report (PINR) is een onafhankelijke publicatie uit de Verenigde Staten die zo objectief mogelijk inzicht probeert te verschaffen in wereldwijde conflicten en regio's.
Published on 10 November 2003 by RISQ
© RISQ | www.risq.org
All rights reserved.
2685 reads |
| |
|
| |
|
|
My Headlines | Newsfeeds in your mailbox!
Original Article
