Kom heter dan de soep: Vogelsang en andere 'Aghanistan Deskundigen'
| | RISQ Reviews | 11 February 2003 |
|
|
|
Author: Forugh Karimi
In Soera (Midden-Oosten en Noord Afrika Tijdschrift) verscheen afgelopen zomer een interview met Willem Vogelsang, archeoloog- historicus  aan de Universiteit van Leiden, en de auteur van het boek ‘The Afghans’ met een bewerkte Nederlandse versie onder de naam ‘Afghanistan, een geschiedenis’.
Zijn eenzijdige analyses, waarin hij telkens weer een aantal essentiële zaken negeert en zijn totale gebrek aan inlevingsvermogen voor een volk dat meer dan twee decennia’s onder de voeten van de supermachten verbrijzeld is, overschrijdt deze keer de grenzen van mijn geduld. Vandaar deze reactie.
De arrogantie
Na 6 jaar wonen in Nederland, intensief dagelijkse contact met Nederlanders, verdieping in de Nederlandse cultuur, het lezen van de boeken over Nederland en de geschiedenis van Europa, geef ik mezelf nog steeds niet het recht om maar één uitspraak te doen over hoe de Nederlanders in elkaar zitten. Afgezien van het feit dat het niet op prijs gesteld wordt als het uit de mond komt van iemand die als asielzoeker het land binnen is gekomen. Ik vraag me vaak af waar de Nederlandse ‘Afghanistan deskundigen’ de moed en zelfverzekerdheid vandaan halen om na het lezen van paar artikels en boeken over Afghanistan of twee of drie maanden te hebben gewoond in dat land ( ook als het twintig of dertig jaar geleden is geweest), met zeer grote boude uitspraken naar voren te komen.
Een deel van het probleem ligt in het feit dat na de aanslagen van 11 september vorig jaar, het tekort aan Afghanistan deskundigen inderdaad nijpend was. Er stonden verschillende basis vragen over Afghanistan open, die snel beantwoord moesten worden. Iedereen met een beetje kennis over Afghanistan greep zijn kans. Het was treurig om te zien hoe vele van deze ‘deskundigen’ met hun beschikbare informatie over Afghanistan gretig klaar stonden om hun ego te voeden met wat ‘fame’. De grote oordelen en uitspraken waren niet van de lucht. Wel wil ik benadrukken dat dit niet voor alle Afghanistan deskundigen geldt.
Vogelsang heeft in het begin een belangrijke rol gespeeld toen hij met zijn wijsstok en kaart van Afghanistan naar voren kwam. “Er komen nog steeds mensen naar me toe op straat die zeggen dat ze iets aan gehad hebben. Dat vind ik fijn om te horen” zegt hij zelf hierover. Hij was een van de weinige mensen die over de geschiedenis van Afghanistan, woongebieden van verschillende bevolkingsgroepen, en de algemene situatie wat juiste informatie kon verschaffen. Maar het zou beter zijn geweest als hij zich kon beperken tot zijn vakgebied.
Wij hebben vaak van de heer Vogelsang vernomen dat hij kromme tenen krijgt als hij hoort “wat er de laatste tijd over Afghanistan gezegd wordt door mensen die er duidelijk nooit zijn geweest”. Maar hoe zou hij reageren als hij weet dat zijn eigen uitspraken over Afghanistan bij vele andere mensen, vooral Afghanen, niet alleen de tenen doen krommen, maar ook een gevoel van buikpijn en misselijkheid veroorzaken?Vooral als hij de bombardementen van de VS op Afghanistan “heel subtiel”, “minimaal en precies” noemt, en tegen de Afghaanse vluchtelingen in Nederland zegt: “zeur niet en ga terug.” Hieruit blijkt dat Vogelsang geen goed zicht heeft op de problematiek van Afghanistan en dat hij te oude informatie uit zijn geheugen haalt voor actuele problemen. Het gebeurt wel meer dat gebrek aan actuele kennis gemaskeerd wordt door wetenschappelijke arrogantie en misplaatste zelfverzekerdheid.
Eenzijdige analyse
Noch in het boek van Vogelsang, noch in zijn interviews over Afghanistan is iets over de rol van de VS in de oorlog in Afghanistan terug te vinden. Terwijl hij de VS wel het recht geeft om Afghanistan te bombarderen. Als het aan hem lag, mocht het zelfs wel wat intensiever zijn. Het geweld dat door Vogelsang “subtiele handeling” genoemd wordt, heeft vanaf 7 oktober tot 3december 2001, behalve massale verplaatsing en vluchtelingenstromen, 3742 burgerslachtoffer opgeleverd (zie het Report van prof. M.W. Herold van de University of New Hamshire Durham, VS).
De beredenering van Vogelsang voor het rechtvaardigen van de bombardementen zijn onder andere (zie Soera):
“De VS moest een daad stellen omdat zij waren aangevallen en omdat Osama bin Laden de heilige oorlog had verklaard”, “Daarnaast waren er ook nog andere motieven voor het ingrijpen. Afghanistan was de grootste heroïneproducent in de wereld geworden..” en “voor veel groeperingen (in Pakistan) dienden de Taliban als voorbeeld en het was maar zeer de vraag of president Musharaf die groepen onder controle zou kunnen houden. Als Pakistan uit elkaar zou vallen had dat een grote regionale instabiliteit tot gevolg gehad.” Met andere worden, Afghanen moesten accepteren om met hun levens de prijs te betalen voor het veiligstellen van de andermans belangen. De belangen van Afghanen zelf waren slechts een bijkomend gunstig effect van de oorlogshandeling en geen indicatie.
Dit brengt ons tot een belangrijke vraagstelling. Wat zou er zijn gebeurd als de Taliban ertoe bereid waren geweest om Osama ben Laden over te leveren en de heroïneproductie stop te zetten, maar wel doorgaan met de onderdrukking en fysieke en psychische marteling van het eigen volk? En was bijvoorbeeld de kwestie van de onderdrukte Afghaanse vrouwen alsnog belangrijk geweest? Laten we even de intellectuele politieke analyses opzij leggen, van het strategisch denken naar het menselijk niveau ‘afdalen’ en antwoord zoeken op een heel simpele vraag: wat is het verschil tussen de slachtoffers in New York en de Afghaanse burgers die omgekomen zijn tijdens de bombardementen van de VS op Afghanistan? Mensen die op precies dezelfde wijze in eigen land, in eigen woon- en werkgebied aangevallen zijn omdat westerse landen zich bedreigd voelden en er doden waren gevallen tussen mensen wier levens kennelijk wel genoeg waarde hebben om de hele wereld wakker te schudden. Pas als we deze vraag oprecht beantwoorden dan kunnen we ons het recht geven om een bombardement subtiel te noemen en een oorlog te rechtvaardigen.
Vogelsang leeft in zijn analyses en denkwijze over de kwestie van Afghanistan nog in de tijd toen hij, 20 jaar geleden, als een jonge avonturier met kalasjnikov en bandelier samen met de Afghaanse verzetstrijders voor drie maanden in het gebied optrok. Maar ook dan beoordeelt hij de Afghaanse oorlog nog te eenzijdig als een onderdeel van de koude oorlog. De Russen vielen Afghanistan binnen en de VS gebruikte alle middelen om zijn koude oorlog vijand nummer één te verslaan. Dat het beleid van de Amerikanen t.a.v. Afghanistan altijd op eigen belangen gebaseerd is geweest en op het totaal negeren van de lange termijn consequenties voor Afghanistan, daar is geen twijfel over mogelijk. In het Afghanistan van voor de jaren van de oorlog werd hard gewerkt aan het opbouwen van een civiele samenleving. Dat we nu na 24 jaar daar weer voor staan, heeft deels te maken met de steun van het westen en met name de VS aan de meest fundamentalistische religieuze “vrijheidsstrijders”, hetgeen geleid heeft het versterken van de tribale en patriarchale kenmerken van Afghanistan.
Hoe hard dan ook men hier in het westen van het woord ‘Jihad’ schrikt, het werd in Afghanistan volledig gesteund en gefinancierd door het westen plus zijn dubieuze bondgenoten zoals China, Egypte en Saoedie Arabie, al net zo’n wankele coalitie als het bondgenootschap in de huidige oorlog tegen het terrorisme. Vogelsang ziet in de oorlog van Afghanistan alleen één zijde van het probleem. Hij ziet hoe de Russische helikopters de dorpen plat bombardeerden maar heeft geen oog voor honderdduizenden andere mensen in de steden die door de blinde raketten van de Mujahedeen om het leven kwamen. En wat moesten de bewoners van de steden doen die noch bij de communistische overheid hoorden, noch zich verbonden voelden aan de religieuze leiders van het verzet die door de VS en bondgenoten gul en onvoorwaardelijk gesteund werden en in luxe villa’s in Peshawar woonden. Terwijl de oorlog uitgevoerd werd door de arme plattelandbewoners die onder de bombardementen van de Russen en dankzij propaganda, ook gesteund vanuit het buitenland onder het motto ‘onze religie is in gevaar!’, makkelijk te mobiliseren waren. Het is begrijpelijk dat Vogelsang een anti-Russische houding heeft, dat hebben Afghanen grotendeels ook, maar zijn vertrouwen in Amerika maakt dat zijn oordeel over de zaak Afghanistan nog altijd scheef blijft. Dit is zeer jammer voor een wetenschapper en historicus, het lijkt wel alsof er iemand uit het Witte Huis spreekt.
Afghaanse Vluchtelingen
“Álle mensen met een beetje geld en opleiding zijn het land ontvlucht…”. Zo beweert Vogelsang in zijn interview met de Soera. Het is in zichzelf een tegenstrijdige uitspraak. Ten eerste is het niet duidelijk of hij ‘en, en’ bedoelt of ‘of, of’? Als hij ‘en,en’ bedoelt dan zijn er niet veel opgeleide Afghanen naar het westen gevlucht, want de meeste Afghanen met geld waren niet opgeleid en niet alle opgeleide Afghanen hadden voldoende geld. Ten tweede vind ik het echt te kort doen aan de vele opgeleide Afghanen die achterbleven.
Ook zegt hij “Afghanen in Nederland willen meestal pas terug als het weer veilig is, maar het is pas veilig als ze daar naar toe gaan om het land op te bouwen…”. Hij ziet niet dat veiligheid en opbouwen van het land twee aparte kwesties zijn. Zolang je niet veilig bent kan je ook niet aan de opbouw werken. Amerika heeft 6 jaar geleden de Taliban gesteund (althans volgens Vogelsang indirect) omdat ze orde wilden brengen in de veroorzaakte chaos door de Mujahedeen die aan de macht gekomen waren (als we oliebelangen die door Vogelsang “Vietnam taal” genoemd wordt negeren). In “de oorlog tegen het terrorisme” zijn nu weer die oude chaos veroorzakende krijgsheren, nu voorzien van een nieuw naam ‘de noordelijke alliantie’, gesteund om de Taliban te verdrijven. Die krijgsheren vullen nu de belangrijkste functies in de huidige Afghaanse regering en zijn dominant op de voorgrond van politieke besluitvorming aanwezig. Moeten we nu aannemen dat ze, nadat ze voor tweede keer door de VS en het westen gesteund zijn, ook een transmutatie of hersenspoeling ondergaan zijn? En dat er voor Afghanen die voor deze krijgsheren gevlucht zijn er geen reden meer bestaat om zich zorgen te maken over hun meest basale menselijke rechten en vrijheden die hun in de periode 1992-1996 totaal ontnomen waren?
Kom heter dan de soep...
Wij hebben in Afghanistan een gezegde: “ een kom heter dan de soep en een oppas liever dan de moeder, bestaat niet”. Het is beter dat meneer Vogelsang geen oppas speelt die liever is dan de moeder. Afghanen, ook diegenen die nu in het buitenland wonen, zijn meer geïnteresseerd in hun land, wederopbouw en de toekomst ervan. Ze kunnen de mogelijkheid tot terugkeer, veiligheid en deelname aan de wederopbouw zelf beter overwegen en beoordelen. Het is beter dat de Afghanen zelf hierover beslissen. Laat Vogelsang ons zijn adviezen als “zeur niet en ga terug!” besparen.
Published on 11 February 2003 by RISQ
© Forugh Karimi | www.risq.org
All rights reserved.
2456 reads |
| |
|
| |
|
|
My Headlines | Newsfeeds in your mailbox!
