Voorstanders

De argumenten die voorstanders van een Europees Turkije te berde brengen zijn vaak even kortzichtig en onbewezen als die van de tegenstanders. Turkije wordt vaak voorgesteld als een brug naar de Arabische of islamitische wereld. Door Turkije als islamitisch land in de armen te sluiten laat Europa zien aan de Arabische en islamitische wereld dat Europa niet gedefinieerd moet worden als een ‘Christelijke club’. Het zou een bewijs zijn aan moslims dat Europa een ‘waardengemeenschap’ is, en dat die Europese waarden kunnen worden nagevolgd door iedereen, ongeacht religieuze overtuiging. Het zou een bewijs zijn dat Europa niet anti-islamitisch is, dat Europa veeleer het beste met de Arabieren en de moslims voor heeft. Dit argument slaat nergens op. Als we ons beperken tot de Arabisch-islamitische wereld, moeten we vooreerst constateren dat de verstandhouding tussen Turken en Arabieren tamelijk zuur is.

De weemoed naar de tijden van het Ottomaanse rijk, toen de gehele Arabische wereld werd bestuurd door Turkse ambtenaren uit Istanbul, beperkt zich begrijpelijkerwijs tot Turkije. In de Arabische wereld wordt op die periode bepaald minder gunstig teruggekeken. De Turken konden de Arabische wereld eeuwenlang overheersen dankzij geweld en traditionalisme. Uiteindelijk viel het Ottomaanse rijk uiteen, niet door Arabische revoluties, maar door invasies van Europese legers. Terwijl Europese machten sterker en sterker werden, zat de besturende elite in Istanbul te slapen. Door het falen van de Turken, werd de Arabische wereld bezet door de Europeanen. En wat deden die Turken toen? Die Turken besloten om dan zelf maar Europees te worden. In de Arabische wereld vindt men dat niet onverdeeld prijzenswaardig. Het ligt dan ook meer voor de hand dat een officiële Europeanisering van Turkije de verschillen tussen de Turken en Arabieren alleen maar aanscherpt. In Arabische ogen kan het met gemak worden gezien als een alliantie van de voormalige imperialisten. Dan is de EU in plaats van een club van christenen, een club van imperialisten. De vraag is, of dat beter is.

Daarnaast speelt nog de islamitische component. Is het wel zo'n aantrekkelijk idee voor moslims in de Arabische wereld dat een van de belangrijkste moslimlanden, grenzend aan de Arabische wereld, zich aansluit bij een niet-islamitische politieke eenheid? Is het moelijk voor te stellen dat dit kan worden opgevat als een verlies voor de ummah (de gemeenschap der gelovigen)?

We moeten helaas concluderen dat zowel voor- als tegenstanders nep-argumenten gebruiken, die in beide gevallen inspelen op de angst voor de Grote Boze Moslim. Erdogan is echter geen boze moslim, en de moslims die wel boos zijn zouden we niet de Europese agenda moeten laten bepalen. De EU kan zich beter beperken tot evaluatie van de Turkse politieke praktijk.